Dzielenie łącza

Kiedy mamy kilka komputerów połączonych za pomocą kart sieciowych i możemy już udostępniać drukarki albo pliki w firmie czy w domu, zazwyczaj zastanawiamy się nad tym, w jaki sposób podłączyć wszystkie pecety do Internetu. Oczywiście można pójść po linii najmniejszego oporu i zainstalować na każdej maszynie modem. Ale zdecydowanie lepiej - i najczęściej dużo taniej! - jest wykupić jedno łącze sieciowe, a później podzielić je między poszczególne stacje robocze.

Z technicznego punktu widzenia nic nie stoi na przeszkodzie, aby udostępniać jedno łącze wielu komputerom. I to niezależnie od tego, w jaki sposób komunikujemy się z Pajęczyną. Musimy jedynie dysponować routerem, czyli takim urządzeniem, które będzie odpowiedzialne za realizację NAT i wymianę danych pomiędzy sieciami LAN i WAN. Zależnie od zasobności portfela można zakupić gotowe urządzenie lub wykonać tzw. router programowy, korzystając ze zwykłego komputera. I właśnie tym ostatnim zagadnieniem zajmę się w niniejszym tekście.

Aby pozwolić wielu stacjom roboczym na korzystanie z jednego łącza do Sieci, musimy jednemu z komputerów powierzyć funkcję routera.

Windows czy Linux?
Router może pracować pod kontrolą zarówno Windows, jak i Linuksa. Zastosowanie konkretnego rozwiązania musi zostać poprzedzone analizą naszych potrzeb i możliwości. W przypadkach gdy do Sieci podłączamy tylko sporadycznie drugi komputer, zupełnie wystarczą nam mechanizmy współdzielenia dostępne w Windows. W takiej sytuacji pecet komunikujący się z Siecią będzie pełnił dwie funkcje: stacji roboczej i routera. Jednak wydaje się, że najlepiej będzie powierzyć rolę routera osobnej maszynie. Z powodzeniem można wykorzystać starego peceta wyposażonego w procesor x386 lub x486, kilka megabajtów pamięci operacyjnej i stację dyskietek. Takie urządzenie będzie pracowało pod kontrolą wybranej minidystrybucji Linuksa - na przykład FreeSCO.
Dysponując zapasem mocy obliczeniowej oraz pojemnym dyskiem twardym, można poszerzyć funkcjonalność peceta-routera i uruchomić na nim dowolne serwery usług. Rozwiązania tego typu są bardzo chętnie stosowane w amatorskich sieciach komputerowych i małych firmach. W artykule skoncentruję się jednak tylko na prostym udostępnianiu połączenia internetowego.

Inwentaryzacja
Przed przystąpieniem do realizacji wybranego rozwiązania trzeba poświęcić nieco uwagi aktualnej konfiguracji połączenia internetowego. Przede wszystkim musimy wiedzieć, w jaki sposób jesteśmy podłączeni do Sieci (przez modem, SDI, łącze stałe) i jak są nam nadawane adresy IP - statycznie czy też dynamicznie.
Stały dostęp do Internetu uzyskujemy zwykle poprzez kartę sieciową. Może ona być konfigurowana "na sztywno" - w tym przypadku nasz komputer otrzymuje adres IP, który nigdy się nie zmienia. Jeżeli natomiast nasz provider uruchomił serwer DHCP, adres IP będzie najprawdopodobniej inny po każdym podłączeniu się do Pajęczyny. Podobnie jest wtedy, gdy korzystamy z usługi dostępu komutowanego, a nasz internetowy interfejs to modem lub port szeregowy.
Wszystkie niezbędne informacje dotyczące ustawień sieciowych uzyskamy po wydaniu komendy ipconfig /all w linii poleceń systemu Windows 2000/XP. Jeżeli natomiast mamy zainstalowany Windows 98, te same dane otrzymamy dzięki aplikacji winipcfg.exe. Kiedy mamy stałe, konfigurowane "na sztywno" łącze do Sieci, zapamiętajmy wszystkie internetowe ustawienia (adres IP, maskę podsieci, domyślną bramkę). Dodatkowo należy zapisać adresy serwerów DNS.

Dozbrajanie peceta
Po zapoznaniu się z parametrami naszego łącza do Internetu możemy zamontować w routerze dodatkową kartę sieciową. Za jej pośrednictwem podłączymy pecet do switcha lub koncentratora sieci lokalnej. Gdy natomiast chcemy udostępnić łącze sieciowe tylko jednemu dodatkowemu pecetowi, wystarczy użyć kabla z przeplotem i połączyć bezpośrednio karty sieciowe obu pecetów. Nieco więcej pracy czeka nas w sytuacji, w której zdecydujemy się na uruchomienie linuksowego, "wydzielonego" routera. Przyjdzie nam złożyć go od podstaw. Należy przy tym pamiętać, by dostosować parametry routera do dystrybucji systemu. Zazwyczaj wystarczy nam pecet z procesorem x386, 8 MB pamięci RAM i stacją dyskietek. Dodatkowo komputer musi mieć interfejs, za pomocą którego podłączymy się do Internetu (np. port COM, kartę sieciową). Oczywiście nie obejdziemy się też bez adaptera służącego do komunikowania się z siecią lokalną. Trzeba pamiętać, że stare płyty główne mogą dysponować tylko złączami ISA, co uniemożliwi nam zainstalowanie nowszych kart sieciowych. Na czas konfiguracji routera potrzebna będzie ponadto karta graficzna i monitor.

Udostępnianie połączenia w Windows 2000/XP
Dzielenie łącza do Internetu w Windows 2000/XP nie powinno nastręczać problemów nawet niedoświadczonemu użytkownikowi komputera. Wszystkie mechanizmy odpowiedzialne za "udostępnianie Sieci" zostały wbudowane w system operacyjny.
Kiedy mamy już poprawnie skonfigurowane łącze do Internetu oraz zainstalowaną dodatkową kartę sieciową, musimy skonfigurować nasz router. Uruchamiamy Panel sterowania i w oknie Połączenia sieciowe i telefoniczne klikamy prawym przyciskiem myszy ikonę symbolizującą połączenie internetowe. Następnie wybieramy z menu kontekstowego pozycję Właściwości.
Teraz uaktywniamy zakładkę Udostępnienie i zaznaczamy opcję Włącz udostępnianie połączenia internetowego dla tego połączenia. Po zatwierdzeniu zmian system operacyjny nada odpowiednie ustawienia tej karcie sieciowej, za pośrednictwem której pakiety danych będą przekazywane z Internetu do sieci lokalnej i w przeciwnym kierunku. Zostaniemy o tym poinformowani odpowiednim komunikatem. Niestety, w Okienkach nie mamy w ogóle wpływu na konfigurację dodatkowego interfejsu. Aby współdzielenie połączenia w Windows 2000/XP działało poprawnie, dodatkowa karta sieciowa musi mieć adres IP 192.168.0.1. Natomiast w samej sieci lokalnej mamy do dyspozycji tylko adresy należące do tej samej klasy IP. Należy o tym pamiętać podczas późniejszego konfigurowania poszczególnych stacji roboczych.

Jedno kliknięcie wystarczy, aby w Windows 2000 udostępnić łącze sieciowe
innym komputerom.

Uruchamianie linuksowego routera

Współdzielenie łącza do Internetu za pomocą wydzielonego komputera pracującego pod kontrolą Linuksa wymaga nieco więcej zabiegów niż uruchomienie windowsowego routera, ale często naprawdę się opłaca.

Niewielka, jednodyskietkowa dystrybucja Pingwina będzie działać nawet na takim sprzęcie, na którym w ogóle nie da się uruchomić Windows. Możemy zatem odkurzyć starą "386-kę" i awansować ją na router. W tekście opiszę sposób posługiwania się systemem FreeSCO. Zaznaczam jednak, że istnieje wiele innych jednodyskietkowych odmian Linuksa, nadających się do wykorzystania w charakterze routera. Dystrybucja FreeSCO dostępna jest w postaci archiwum ZIP. Należy je rozpakować do dowolnego katalogu, a następnie uruchomić plik make_fd.bat, który wykona dyskietkę startową z systemem.

Konfiguracja odbywa się w trzech etapach. Pierwszym jest wybranie typu routera.

Przed pierwszym startem Linuksa nie zaszkodzi dokonać modyfikacji ustawień w BIOS-ie naszego routera. Wyłączamy niewykorzystywane urządzenia (np. kontrolery dysku twardego, porty LPT). Opcji PNP OS Installed przypisujemy wartość NO - uaktywnienie jej może spowodować błędne rozpoznanie przerwań kart PCI. Jeśli używamy kart ISA, powinniśmy sprawdzić numery przyporządkowanych im przerwań (IRQ) oraz zakres adresów wejścia/wyjścia (IO).

Określamy typ łącza do Sieci. W przypadku gdy dysponujemy linią komutowaną, wybieramy opcję d). Dla posiadaczy łączy stałych przeznaczono opcję e).

Po prostu Pingwin
Po uruchomieniu systemu z dyskietki musimy dokonać jego konfiguracji. W tym celu z menu startowego FreeSCO wybieramy opcję setup. Gdy zarejestrujemy się w systemie jako root (jego domyślne hasło to root), automatycznie zostanie uruchomiony skrypt konfiguracyjny. Najpierw określamy typ routera. Kiedy korzystamy z komutowanego łącza do Internetu, wybieramy opcję d) Dialup line router. Następnie nadajemy nazwę naszemu routerowi (np. dialup) oraz definiujemy jego domenę (np. intra). Kolejnym zadaniem jest konfiguracja interfejsów sieciowych. Jeśli dysponujemy kartą PCI, parametrom I/O i IRQ należy nadać wartość 0. Natomiast kartom ISA trzeba przypisać właściwe im ustawienia - numery przerwań i odpowiednie adresy wejścia/wyjścia.

Adresy i modemy
Nasza karta sieciowa jest widziana przez FreeSCO jako urządzenie oznaczone symbolem eth0. Pora na określenie, jakie numery IP będą nadawane poszczególnym stacjom roboczym wchodzącym w skład sieci. Domyślnie proponowane jest wykorzystanie puli adresów od 192.168.1.1 do 192.168. 1.255. My jednak dokonamy drobnej modyfikacji. Gdy system FreeSCO poprosi nas o wybór opcji, wpisujemy w wierszu poleceń parametr 621, a następnie podajemy nowy adres IP: 192.168.0.1. Pozostałych opcji nie modyfikujemy i przechodzimy do dalszych ustawień.

Wpisujemy parametry karty sieciowej. W przypadku interfejsu ze złączem ISA określamy numer przerwania oraz zakres adresów wejścia/wyjścia.

Program konfiguracyjny FreeSCO oferuje funkcję automatycznego wykrywania modemu. Korzystamy z niej, wybierając opcję y. W przypadku modemów zewnętrznych należy pamiętać, by uprzednio je włączyć. Jeśli wszystko pójdzie sprawnie, nasz modem pojawi się na liście znalezionych urządzeń. Z zaawansowanych opcji konfiguracji możemy zrezygnować.

Dużą zaletą FreeSCO, widoczną zwłaszcza podczas obsługiwania większych sieci, jest możliwość uruchomienia serwera DHCP, który będzie automatycznie przyznawał adresy IP komputerom sieci lokalnej. W naszym przykładzie będziemy jednak dokonywali konfiguracji statycznej. Usługę DHCP pozostawiamy więc wyłączoną. Ponieważ nasz komputer ma służyć wyłącznie jako router, na pytania o uruchomienie serwerów odpowiadamy przecząco. Jeśli chcemy administrować routerem poprzez WWW, na pytanie 451 powinniśmy odpowiedzieć twierdząco, a następnie określić port, na którym będzie dostępny panel służący do komunikowania się z FreeSCO za pośrednictwem Sieci (domyślnie 82).

Serwery wydruku, telnetu i FTP leżą poza naszymi zainteresowaniami. Wyłączamy je więc, odpowiadając no na pytania 461, 47 i 51. Nie zaszkodzi natomiast uruchomić serwer ident - choćby ze względu na dostęp do usługi IRC.
Jeśli do naszego routera będzie podłączony na stałe monitor lub dysk twardy, należy włączyć opcje oszczędzania energii (141 i 142). Nie wolno nam natomiast uaktywniać pliku wymiany, jeśli korzystamy tylko ze stacji dyskietek (opcja 15).
Gdy router ma więcej niż 18 MB pamięci RAM, nie zaszkodzi włączyć obsługę dysków wirtualnych (punkt 19). Następnie określamy maksymalne wielkości plików dzienników (opcje 161, 162), pamiętając, by ich sumaryczny rozmiar nie przekraczał 200 000 bajtów.

Gdzie zadzwonić?
Oczywiście niezbędne jest skonfigurowanie internetowego łącza. Aby utworzyć nowe połączenie, należy w wierszu poleceń wpisać new. Później podajemy nazwę połączenia i numer dostępowy, poprzedzony symbolem sposobu wybierania (np. T0202122).

FreeSCO nie konfigurujemy raz na zawsze. W każdej chwili możemy wrócić do ustawiania parametrów systemu.

Ostatnim zadaniem jest wskazanie adresów serwerów DNS. Następnie określamy typ połączenia (ppp) oraz sposób nadawania routerowi numeru IP. Wyłączamy opcję dodatkowych parametrów wybierania (pytanie 21). Teraz należy wybrać metodę autoryzacji (pap) oraz podać identyfikator i hasło potrzebne do zalogowania się w Sieci. Pozostaje nam jeszcze ustalenie haseł dla użytkowników systemowych. Na koniec należy zapisać naszą konfigurację i uruchomić ponownie system (opcja s).
Jak karta z kartą Konfiguracja FreeSCO w wypadku współdzielenia łącza stałego różni się niewiele od procesu ustawiania parametrów łącza komutowanego. W takim przypadku musimy skonfigurować dwa interfejsy sieciowe i ominąć sekcję związaną z konfiguracją modemu. Istotne jest tylko to, by karta oznaczona jako eth0 była podłączona do Internetu, a urządzenie eth1 do sieci lokalnej.

Zarządzanie routerem, konfiguracja stacji roboczych

Jeżeli już uruchomiliśmy nasz router, należy zająć się skonfigurowaniem stacji roboczych w sieci. A od czasu do czasu na pewno będziemy też chcieli zmienić ustawienia samego komputera dostępowego.

Udogodnieniem dla użytkowników dystrybucji FreeSCO jest możliwość zarządzania routerem z wykorzystaniem panelu, do którego dostęp uzyskamy z sieci lokalnej lub Internetu po wpisaniu adresu routera. Za pośrednictwem Pajęczyny sprawdzimy ustawienia rou-tera i jego usług, wydamy komendy powłoki itp. Najważniejszych zmian w ustawieniach FreeSCO trzeba jednak dokonywać bezpośrednio. W dowolnym momencie (będąc zalogowanym jako root) można wywołać skrypt konfiguracyjny poleceniem setup.

Dystrybucja FreeSCO pozwala na zarządzanie routerem za pośrednictwem Sieci.

Klient nasz pan
Po uruchomieniu routera musimy zmodyfikować ustawienia komputerów w sieci lokalnej. Co prawda zazwyczaj mamy możliwość pracy z serwerem DHCP, ale warto choć raz skonfigurować stacje robocze ręcznie.
Ponieważ przyjęliśmy, że adresy komputerów w sieci lokalnej będą należały do klasy 192.168.0.1, możemy przydzielać numery IP od 192.168.0.2 do 192.168.0.254. Jako bramkę domyślną wpisujemy adres dodatkowej karty sieciowej, zainstalowanej w routerze (192. 168.0.1). Jeśli zdecydowaliśmy się na uruchomienie usługi DNS, jako pierwszy adres serwera nazw podajemy 192.168.0.1, a dopiero później wpisujemy adresy DNS naszego dostawcy Internetu. I to już właściwie wszystko. Kilka albo kilkanaście pecetów ma dostęp do Sieci. A w opisany sposób możemy podzielić łącze nawet między kilkaset komputerów.